Ingenio y erudición en una carta latina de Charcas: Manuel de Peñalosa y Mansilla escribe a Pedro Frasso en 1678
Keywords:
Regalism, Charcas, Gold Century, Neo-Latin literature, Manuel de Peñalosa y Mansilla, Epistolary genderAbstract
The subject matter of the present article is the Latin elegiac letter addressed by Manuel Peñalosa y Mansilla to Pedro Frasso in 1678. It was published with the paratexts of Frasso’s treatise De regio Patronatu Indiarum (vol. II). In order to orientate the reader, the present study first offers an approach to local and intellectual contexts. Some sparse details concerning Peñalosa, that can be better understood thanks to the previous contextualisation, are put forward. Some interpretation of the letter follows: we can thus first consider elements that depart from Classical models and then go on to see the resources that show forms of wit proper to conceptismo which is not in contradiction with Classical tradition and which can be expected of an author from the Spanish American Golden Age. A bilingual edition of the letter is included at the end of the article.
References
Fuentes manuscritas
ABNB Archivo y Biblioteca Nacionales de Bolivia (Sucre)
EP Escrituras Públicas
ABAS Archivo y Biblioteca Arquidiocesanos Mons. Santos Taborga (Sucre)
AC Actas Capitulares
AGI Archivo General de Indias
Bibliografía
Albrecht, M. von, Historia de la literatura romana desde Andrónico hasta Boecio, 2 vols., trad. de Dulce Estefanía y Andrés Pociña Pérez, Barcelona, Herder, 1999.
Apuleyo, Antología; Florida, intr., trad. y notas de S. Segura Munguía, Madrid, Gredos, 1980.
Arvizu y Galarraga, F.,. «Don Pedro Frasso y la inmunidad eclesiástica (1684- 1685)», en AHDE, 56, Madrid, 1986, pp. 521-541.
Ayala, F. J., «Ideas canónicas de Juan de Solórzano (el tratado De Indiarum iure y su inclusión en el Índice)», en Anuario de Estudios Americanos, 6, Sevilla, 1947, pp. 579-613.
Bailey, A., Horacio. Dos mil años de actualidad. Odas en latín y castellano, La Paz, Universidad Nuestra Señora de La Paz / Unión Latina / Sociedad Boliviana de Estudios Clásicos, 2001.
Baños, P. M., «Familiar, retórica, cortesana: disfraces de la carta en los tratados epistolares renacentistas», en Cuadernos de Historia Moderna. Anejos, IV, Madrid, 2005, pp. 15-30.
Barnadas, J. M. (dir.), Diccionario Histórico de Bolivia, 2 vols., Sucre, Imprenta Editorial Tupac Katari, 2002.
---, Bibliotheca Boliviana Antiqua. Impresos coloniales (1534-1825), 2 vols., Sucre, Fundación Cultural del Banco Central de Bolivia / Archivo y Biblioteca Nacionales de Bolivia / Centro de Estudios Bolivianos Avanzados, 2008.
Carrasco de Saavedra, J., Sermones varios […], Madrid, Juan Sierra de la Cerda, 1680.
Casiodoro, Magno Aurelio, Variarum libri XII. De Anima liber I. De Institutione Diuinarum Scripturarum libri II. De Schematibus et Tropis sacrae scripturae libri II. De Orthographia ex ueteribus grammaticis excerptorum liber I. De Septem disciplinis. Computum Paschalis. Chronicon, ad Theodericum Regem, [hay obras deotros autores que se incluyen en esta edición] ex quibus nunc primum eduntur, caetera ad fidem ueterum exemplarium diligenter emendata sunt, G. Fornerii antecessoris Aurel. notae in libros Variarum, cum duobus copiosissimis indicibus, Parisiis, apud Sebastianum Niuellium, sub Ciconiis, Via Iacobea, 1589.
Claudio Claudiano, Poemas, intr., trad. y notas de Miguel Castillo Bejarano, Madrid, Gredos, 1993.
Dellaferrera, N.C., y M. P- Martini, Temática de las constituciones sinodales indianas (s. XVI-XVIII). Arquidiócesis de La Plata, Buenos Aires, Instituto de Investigaciones de Historia del Derecho, 2002.
Frasso, Pedro, De Regio Patronatu ac aliis nonnullis regaliis, regibus catholicis in indiarum occidentalium imperio, pertinentibus […], Madrid, J. Fernández Buendía, 1677 (t. I).
---, De Regio Patronatu Indiarum quaestiones aliquae desumptae et disputatae in alia quinquaginta capita partitae, t. II, Madrid, J. Fernández Buendía, 1679.
Gracián, B., Agudeza y arte de ingenio, 2 t., ed. Evaristo Correa Calderón, Madrid, Castalia, 2001.
Hera, A. de la, El regalismo borbónico y su proyección indiana, Madrid, Rialp, 1963.
Horacio, Odas y épodos, ed. bilingüe de M. Fernández-Galiano y V. Cristóbal, Madrid, Cátedra, 2004.
---, Horacio Flaco, Sátiras; Epístolas; Arte poética, ed. bilingüe de H. Silvestre, Madrid, Cátedra, 2000.
Justiniano, Codex Iustinianus su[m]ma cura castigat[us] atq[ue] reuisa [...], Parisiis, Francisci Regnault, 1523.
Magdaleno, R., Títulos de Indias, Valladolid, Archivo General de Simancas, 1954.
Marcial, Marco Valerio, Epigramas, intr. trad. y notas de J. Fernández Valverde y A. Tamírez de Verger, Madrid, Gredos, 1997.
Meléndez, J., Tesoros verdaderos de las Indias en la historia de la gran Provincia de San Juan Bautista del Perú de el orden de los Predicadores […], vol II, Roma, Nicolás Ángel Pinassio, 1681.
Ovidio, Tristes; Pónticas, intr., trad. y notas de J. González Vázquez, Madrid, Gredos, 1992.
Peñalosa y Mansilla, M., «Perillustri ac consultissimo Domino [...]», en P. Frasso. De Regio Patronatu Indiarum, Madrid, Fernández Buendía, 1679, s/n.
---, «El licenciado don Manuel de Peñalosa y Mansilla, canónigo doctoral […] al autor», en D. J. Carrasco de Saavedra, Sermones varios […], Madrid, Juan Sierra de la Cerda, 1680, s/n.
Pérez de Lara, A., Compendio de las tres gracias, de la santa cruzada, subsidio y escusado, que su santidad concede a la sacra, católica y real majestad del rey don Felipe II nuestro señor, para gastos de la guerra contra infieles, y la práctica de ellas, así en el Consejo como en los juzgados de los subdelegados […], Madrid, Imprenta Real, 1610.
Pérez Rodríguez, M., «Alfonso el Magnánimo y la divisa del libro abierto», en El Blog de la Biblioteca Nacional de España, http://blog.bne.es/blog/alfonso-el-magnanimo y-la-divisa-del-libro-abierto-ii/#sthash.ruF4ZOBQ.dpuf. Fecha de consulta: 20-IX 2015.
Solórzano Pereira, J., De Indiarum iure, 4 vols., ed. bilingüe de C. Baciero, L. Baciero, A. M. Barrero, J. M. García Añoveros, J. M. Soto, Madrid, CSIC, 1994 (L. III), 1999 (L. II, 1-15), 2000 (L. II, 16-25), 2001 (L. I).
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Andrés Eichmann Oehrli

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Atribución: Debe dar el crédito apropiado, proporcionar un enlace a la licencia otorgada e indicar si se hicieron cambios. Puede hacerlo de cualquier manera razonable, pero no de forma que sugiera que el licenciante lo respalda a usted o a su uso.
NoComercial - No puede utilizar el material con fines comerciales.
NoDerivados - Si usted mezcla, transforma o construye sobre el material, no puede distribuir el material modificado.
Sin restricciones adicionales - No puede aplicar términos legales o medidas tecnológicas que restrinjan legalmente a otros el derecho de hacer cualquier cosa que nuestra licencia permita.



